Levels, conversie, bits etc

Krijn stelde me in deze post een vraag die een uitgebreid antwoord nodig heeft…..tenminste, ik heb er wat over nagedacht. Hieronder de vraag én mijn antwoord.

“En toch he…
als ik iets laat binnenkomen in protools tot – 35dBfs of het zelfde signaal tot – 3dBfs
en ik ze vervolgens op het zelfde level laat horen hoor ik geen verschil.

 

is dat gewoon het werk van een goeje converter?
kheb ooit is ( jaren geleden) verhaal gehoord over dat je bij zacht opnemen ruis..bitrate problemen etc krijgt.
maar ik denk dat ik gewoon het 8 bits tijdperk niet heb meegemaakt”

Hoi Krijn,
Het zit volgens mij als volgt, al is het allemaal heel verwarrend aan het worden met digitaal. Over het niet hoorbare verschil tussen -35 en -3: dat zou kunnen. Al heeft een preamp zijn eigen ruisvloer en je converter ook en is het technisch gezien uiteraard het beste om zo hard mogelijk zonder oversturing uit te sturen om een zo goed mogelijke signaal/ruis verhouding te krijgen. Maar daar ligt gelijk ook een probleem.

Over het verhaal van de bits: Inderdaad, als je zo hard mogelijk je Protools-set ingaat worden alle bitjes aangesproken, maar hoe dat gebeurt hangt mede af van de conversie, dus inderdaad, je converter. Bovendien neem je dus eigenlijk nooit 24 bits op op die manier, want niemand neemt inkomend signaal op bij 0.0 dBfs. Ik laat inkomende signaal meestal pieken rond de -12dBfs tot -9dBfs, dus ik zit gemiddeld effectief misschien maar op 16 bit, met uitschieters naar boven (= meer bits) toe. Tegenwoordig klinken de converters steeds beter, is de clocking steeds beter en begint het bit verhaal steeds minder belangrijk te worden, vergeleken met vroeger dan.

Volgende ding: je levels. Vroeger, in het analoge tijdperk was er een behoorlijke norm qua dB’s: 0Vu was +4dBu en dat stond gelijk aan 1,23 Volt. Dus als je je preamp afregelde op je kanaalmeter op ongeveer 0 VU, dan wist je ongeveer wat je naar je analoge multitrack stuurde in Volts. Later kwam daar dus digitale audio bij en is iedere fabrikant van digitale opnameapparatuur (converters) zijn eigen norm aan gaan houden. Ik heb even gezocht voor je: Een Apogee Rosetta heeft een maximaal ingangslevel voor oversturing van +26dBu, bij een Lynx Aurora ligt dat op 20dBu. Dat heeft direct te maken met hun voedingspanning: bij de Lynx is die 2 x +20V, bij de Apogee ligt die op 2 x + 26V en aangezien dat dat dan hun maximale analoge uitsturing is maken ze dat ook maar direct hun 0dBfs referentie….dat is al niet handig, want zo liggen alle levels bij iedere producent verschillend…..

Volgend punt is: Alle analoge randapparatuur werkt (nominaal) bij +4dBu. Maar omdat wij tegenwoordig zo snoeihard op kunnen nemen voordat alles gaat vervormen en dat level bijvoorbeeld analoog willen compressen, bijv inserten in Protools) zie je compressors al compressen terwijl de treshold op + 15 staat…omdat de levels daar al overheen gaan! Stel je voor dat je heel heet hebt opgenomen , dus bijv omgerekend +18 dBu, dan betekent dus dat je te maken hebt met een spanning van 7,7 volt…..terwijl +4dBu 1,23 Volt is…Ik kan me voorstellen dat je analoge randapparatuur nauwelijks de kans krijgt om lekker te gaan klinken als er constant een waanzinnig level ingestuurd wordt. Zelfde heb ik bij Wisseloord ook al vaak aan de hand gehad: Als daar iets gemixt moest worden wat opgenomen was in een andere niet gecalibreerde studio (vaak keihard opgenomen) dan zag je altijd alle VU kanaalmeters vol de hoek in vliegen…kon je alles terug gaan trimmen.
En over levels: Veel mensen hebben ook het idee dat normalizen goed is. Geloof me: dat zou de aller, allerlaatste stap moeten zijn die je doet, als dat al wilt doen. Sommigen denken dat je als je 2 verschillende tracks voor het gehoor even hard maakt als je gaat normalizen. Niet waar, je legt met normalizen alleen je pieken op een bepaalde vooraf ingestelde waarde, meestal 0 dBfs. Als jij een plat gecompresste track hebt die piekt op -15 en een dynamisch stuk dat piekt op 0 dBfs dan zal de eerste track (die van -15 dBfs) waarschijnlijk harder klinken. Als je die track vervolgens gaat normalizen naar 0dBfs dan is ie heel veel harder dan die dynamische track, die toch ook op 0 dBfs piekt…..hoe meer loudness, hoe minder dynamiek en andersom.

En dan nog ééntje…..: De meeste plugins die worden nagemaakt van analoge units (Fairchilds, Neve’s, Urei’s noem maar op) worden allemaal getest, bemonsterd en berekend op een nominaal level van +4 dBu, tot waarschijnlijk ook wel +20 dBu. Maar aangezien analoge randapparatuur ook “klankonderhevig” is aan het level van zijn ingangsignaal zal je plugin waarschijnlijk anders (misschien dus beter) klinken als je levels digitaal lager zijn, zo rond de +4dBu (is meestal rond de -26dBfs en -15dBfs, afhankelijk van je converter dus) bijvoorbeeld……..dus zachter opnemen, uitsturen en je inserts analoog aansturen zou kunnen lonen. Zoals je zelf al zegt: het verschil tussen -35 en -3 is nauwelijks te horen, dus waarom niet es proberen.

Groeten,Sven

Op deze pagina vind je meer Protools tips
.

4 Comments

  1. Sven bedankt maar weer voor dit zeer leerzame stuk tekst!!!

  2. Het blijft leuk om over dit soort dingen na te denken, dus graag gedaan!

  3. Sorry Heren, maar ik heb hier nog wel enige opmerkingen over.
    Met name wat betreft normalizen. Normalizen wil zeggen dat de computer het hardste signaal in de track opzoekt en die piek op een door jou vooraf ingesteld niveau brengt, terwijl de rest van de track PROPORTIONEEL mee opgetrokken wordt. Dus de dynamiek waarmee gespeeeld is blijft behouden! Mij is in den beginne van het digitale opnemen geleerd, dat je een behoorlijke headroom (tussen de 8 en 12db) moet aannemen bij opname. Dit om eventuele oversturingen te voorkomen. Hierdoor neem je dus nooit op een maximaal niveau op. Dus stel dat je op 16 bits gaat opnemen, dan bereik je nooit die 16 Bits. Soms is je signaal zo zacht dat je niet verder komt dan 6 of 8 bits. Dit is niet best. Ik kom nog uit een periode waar met 8 bits gewerkt werd en neem van mij aan dat dat ruk klinkt! Dus: zodra je hebt opgenomen en het signaal is erg zacht, normalize dan rustig, (licht ook een beetje aan het signaal, dat moet natuurlijk wel schoon zijn bij opname!) Stel altijd een headroom in van +/- 0.3 dB zodat het signaal nooit kan clippen! Want dat mag in geen enkel geval gebeuren. En laat je niet bang maken vanwege ruis, want nadat je je track qua opnameniveau hebt geoptimaliseerd, zet je hem in de mix op een goed niveau in balans met de andere tracks. Ik heb daar altijd prima resultaten mee behaald.
    Groetjes,
    Roel

  4. Pingback: Normalizen « As Loud As…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *