Normalizen

Vorige week schreef ik dit stuk over levels, dB’s etc, waarin ik ook nog even op normalizen inging. Ik ga er nog even verder op in, vind het wel een belangrijk item. Sommige mensen denken dat de kwaliteit van je audio beter wordt als je gaat normalizen omdat je doordat je het level van je soundfile opkrikt meer bitdiepte verkrijgt, maar dat is niet zo. Je klank blijft hetzelfde, dus als je een slechte opname hebt gaat die niet beter klinken door hem te normalizen.

Ik heb in Protools LE een sessie aangemaakt, 2 sporen aangemaakt en daarop een 1kHz sinustoon van -6,0 dBfs piek gegenereerd, beide kanalen in het midden gepanned en naar een mixoutput gestuurd: dat geeft een level van -2,5 dBfs op de master-output, een optelling van 3,5dBfs dus. Bij -6 dBfs ziet dat er dan zo uit (zoom in om de waardes onder de kanalen te kunnen zien).

Als je dus 2 kanalen pakt met op elk kanaal een sinus van gelijke frequentie en amplitude in het midden gepand geeft dat in Protools LE een optelling van 3,5 dBfs. Maar een sinus maakt nog geen muziek, dus heb ik 2 liedjes van “vroeger” gepakt, Steely Dan’s “Aja”, en Fleetwood Mac’s “Dreams”. Allebei dynamisch gemixt en niet helemaal platgecompressed of gelimit. Van “Aja” heb ik de linkerkant van de mix gepakt, van “Dreams” de rechterkant, allebei op -0.3 genormalized en die allebei in het midden gepanned en naar de masteroutput gestuurd. Dat ziet er dan zo uit: Oversturing op je masteroutput. Ik heb tot -0.3dBfs genormalized omdat dat volgens velen de norm is bij normalizen. Dat komt echter voort uit het normalizen van masters die van analoge tape kwamen, zo bracht je ze snel op maximaal digitaal level. En aangezien je de kanalen van een gemixte hard links en hard rechts panned is er niets aan de hand: zowel links als rechts heb je dan een piek van -0.3dBfs, ook vanwege het feit dat er per kant (links en rechts) maar een kanaal naartoe wordt gerout.

Maar goed, 2 gemasterde liedjes als “Aja” en “Dreams” maken nog geen mix en heb ik er een oude multitracksessie bijgepakt van een jaar of 6 geleden, toen ik nog niet wist wat ik nu wel weet: Hard opnemen loont meestal niet, zeker als je in-the-box werkt en daar af en toe een analoge insert (compressor, eq) bij gebruikt. De levels zijn dus aardig hoog, op de floortom en de racktom heb ik bij opname al de 0.0 geraakt. Als eerst alle tracks naar de masteroutput gestuurd, alles in het midden gepanned met de faders op nul, geen versterking of verzwakking van de originele audiofiles dus. Je kunt onder de tracknaam op de foto de maximale piek van die desbetreffende tracks zien. Dat ziet er dan zo uit: Oversturing op de masteroutput. Nou hoor ik je zeggen: Dat komt door die 2 tracks die bij opname al overstuurd zijn, en omdat alles in het midden gepanned staat.

Dat dacht ik ook en heb toen alle tracks genormalized naar -0.3dBfs en ben heb toen een snelle mix gemaakt zonder gebruik van plugins, maar wel met panning. Dat ziet er dan zo uit: Oversturing op je masteroutput, voordat al je tracks al hun maximale piek (= dus -0.3dBfs) hebben bereikt, want zoals je kunt zien halen de meeste tracks de -2 nog niet eens. Ook als je alleen die 2 toms terugbrengt naar -0.3dBfs is het bingo trouwens: oversturing op de masteroutput.

Daarna heb ik de panning en de faders laten staan en alle audio genormalized naar -6dBfs, wat er dan zo uitziet: we blijven onder de 0.0 maar halen nog steeds een behoorlijk level van -3.8 dBfs. Stel dat je deze track bounced naar een stereomix of via je digitale outputs van je interface weg zou schrijven naar een CD- of DAT-recorder zou het er op -3.8 dBfs op komen te staan. In plaats van normalizen zou ik, als ik de mix persé op -0.0 of voor de zekerheid op -0.1 uit zou willen sturen gewoon de masterfader op +3.7 zetten. Je hoeft dan niet al je individuele tracks te processen en je hebt toch je maximale level. Toch zie je vaak dat men de levels eerst “hard” maakt en vervolgens een limiter op de masteroutput zet om te voorkomen dat de boel gaat clippen. Dan maak je dus iets harder om het verderop in het signaalpad weer zachter te maken…

Zover dus wat normalizen betreft als je werkt in-the-box. Maar zelfs als je je kanalen elk naar een aparte output van je interface stuurt en die aansluit op je mengtafel lijkt me dat niet goed. In analoge studio’s zie je dat voornamelijk, Protools HD sets die aangesloten zitten op bijvoorbeeld een grote SSL. Kom ik weer even terug op wat ik ook al in die eerdere post schreef: De meeste analoge tafels zijn zo ingesteld dat als je je inkomende microfoonsignaal versterkt en rond 0 VU laat binnenkomen, je signaal via de direct output rond de -18dBfs in Protools binnenkomt. Na je opname ga je mixen en je stuurt je -18dBfs weer terug je channel line-input in, dan wappert je VU meter weer netjes rond de 0 VU.

Wat gebeurt er nu als je je signaal, ook al is het maar op één kanaal, opkrikt naar -0.3 dBfs? Als je tafel goed gecalibreert is met je opname en weergave-apparatuur dan zou je VU-meter rechts in de hoek stil moeten staan. An sich geen heel groot probleem (alhoewel je je headroom wel met bijna 18 dB verkleint t.o.v. -18dBfs) , totdat je je analoge compressors aan gaat spreken. Die krijgen dan opeens een signaal van bijna + 18 dBu binnen. Veel compressors beginnen dan al met compressen ondanks dat de treshold nog in de uiterste treshold staat. Deze compressor bijvoorbeeld heeft een treshold control van +20 dBu tot aan -40 dBu. zou je deze unit inserten in je kanaal dan heb je dus 2dBu marge voordat ie gaat compressen, oftwel, zodra je aan je treshold gaat draaien begint de compressor al te werken, een minimaal regelbereik dus.

Wat ik wil zeggen is dat je moet kijken wat je analoge apparatuur aankan, zowel op de input als op de output, niet naar wat je digitale apparatuur aankan. -18 dBfs is 0VU. met dat in je achterhoofd heb je altijd headroom. Vu meters zijn traag, en dus ga je bij snelle pieken in je signaal wel eens over de 0VU heen, zonder dat je het ziet. Ik had het er laatst nog met een collega over, en we hebben allebei dezelfde ervaring gehad met hetzelfde apparaat: Allebei hebben we ooit muziek opgenomen met een Focusrite Red 1 microfoonvoorversterker. Heel mooi ding, met VU meters per kanaal. Die waren accuraat: bij 0VU las je exact -18 dBfs uit in Protools. Maar kwam je daarboven om meer level te krijgen in Protools dan ging het lelijk klinken. Dat vonden we allebei raar, je moet toch gewoon tot 0.0 in Protools kunnen komen? Dat kan wel, maar de meeste units ( zo ook deze Focusrite, het staat zelfs in de manual) zijn zo gebouwd dat ze rond de 0VU hun beste signaal/ruisverhouding verkrijgen en op die manier ook nog voldoende headroom houden. Ze kunnen zeker harder dan dat, maar het gaat dan absoluut niet beter klinken, sterker nog, die Red 1 klonk vreselijk boven de 0VU…..Er staat wel dat ze niet vervormen tot +18dBu, maar dat is gemeten met een sinus van 1 kHz. Dat heeft niets met muziek te maken.

Die VU-meters zitten niet voor niets op al die analoge apparatuur, en boven de 0 is zo’n VU meter niet voor niets rood. Daarom zeg ik het nog een keer: Respecteer die 0 VU ofwel +4dBu ofwel -18dBfs en de mixen gaan beter klinken. En daarom normalize ik dus eigenlijk nooit. Maar ieder zijn manier van werken natuurlijk.

Op deze pagina vind je meer Protools tips

5 Comments

  1. zo zeg wat een lang verhaal!
    en ik maar denken dat je bij 24 bits lekker zacht kan in sturen
    maar hoe doe jij het dan met onverwachte pieken (clippen)
    want dat soort foutjes kan je niet echt snel repareren.

    gr dennis

  2. Erg goed verhaal.
    Zo worden er een hoop dingen duidelijk.

    en toch ben ik heel nieuwsgierig naar die plugin !!!

    grtz

  3. @Dennis: ik hoop dat ik duidelijk ben, want wat ik bedoel is dat je juist met 24 bit zachter in kan sturen, als je gemiddeld piekt rond de 0 VU (wat bij een 1 kHz sinus dus -18dBfs is) kom je, omdat een VU traag is qua aangrijptijd, soms tot -6 dBfs, afhankelijk van wat je opneemt. Gisteren nog vocals opgenomen en de naald rond de 0 VU gehouden: pieken rond de -8dBfs. Gemiddeld rond de -15 dBfs zat ik ongeveer. Geen problemen, klonk prima, dynamisch. Denk maar zo: bij 0 VU heb je 18 dB headroom, bij 0 dBfs heb je totaal géén headroom. Dus zoek de grens niet op zou ik zeggen.

    Clippen is nauwelijks te herstellen, misschien met een restauratie plugin.

    @ Krijn: thanks. Over die plugin hoor je snel meer, of pas als we em afhebben.

  4. Sven, ken je het K-Systeem van Bob Katz? Als je 0VU op -18dBfs houdt, mix je volgens Bob Katz op K-20 niveau, hij gaat zelf bij popmuziek uit van K-14. Dus 0VU= -14dBfs.

  5. Hee Peter, ja, ik ken het….Ik ben me sinds van de week aan het inlezen over het K-systeem. Ken het al langer in grote lijnen maar wil hier natuurlijk wel een goed verhaal vertellen zonder verkeerde dingen… Binnenkort dus een stuk over dat slimme systeem… Let wel, het heeft zeker te maken met dBfs, maar het focust vooral op hoe hard we (loudness) waarnemen. Je moet hierbij ook je monitoring in meenemen. Bij “0” op elke K-meter (zowel bij K-20, K-14 en K-12) moet een geluidslevelmeter altijd 83dBc op de luisterpositie aangeven…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *